Гiсторыя... у чаравiках (08.09.1997)

Цар, царэвiч, кароль, каралевiч, шавец, кравец... Цi не прауда, у прыстойнай кампанii апынулiся шавец i кравец са знакамiтай лiчылкi? Цi, наадварот, суседства майстравых робiць гонар венцаносным асобам? Як бы тое нi было, але народ пасадзiу iх на адным залатым ганку i прызнау тым самым вартасць гэтых прафесiй працоунага люду. Лiчылку гэтую нагадала мне Людмiла Конахава, выкладчыца Мiнскага тэхнiкума легкай прамысловасцi. А яшчэ яна -- калекцыянер абутку. Пра яе захапленне ведаюць не толькi родныя, але i усе знаемыя. Адзiн з iх i расказау мне пра калекцыю Людмiлы Iванауны. Я запрасiла яе прыйсцi у рэдакцыю.

Аказалася, штуршком для пачатку збiрання быу артыкул у "Комсомольской правде", якi яна прачытала трынаццаць год таму. У iм распавядалася пра калекцыю мiнiяцюрнага абутку Таццяны Шостак з Днепрапятроуска. З таго часу, як гаворыць

Людмiла Iванауна, яна проста "захварэла" i паусюдна стала прыглядацца, шукаць мiнiяцюрны абутак любых мадэляу. Разам з тым збiрала выразкi з газет i часопiсау, паштоукi, карыкатуры, у якiх хоць неяк упамiнауся абутак.

Дарэчы, Людмiла Iванауна з першых хвiлiн разгледзела сярод мноства прадметау на маiм рабочым стале наклейку на каляндарнай падстауцы. Я на яе i увагi асаблiвай не звяртала. Ну, плыве сабе забаунае качаня па блакiтным возеры у драуляным башмаку. Аказалася, правiльна ен называецца сабо.

У калекцыi мiнчанкi Людмiлы Конахавай есць што заугодна: лапцi i галешы, туфлi i макасiны, чаравiкi i боцiкi, красоукi i басаножкi, чунi, чувякi i валенкi з самых розных матэрыялау -- ад гумы да крышталю. Бадай, толькi маленечкiя ажурныя туфлiкi з найтанчэйшага крышталю служаць дзеля асалоды вачэй, астатнiя прадметы можна прыстасаваць на патрэбу. Вось, напрыклад, фарфоравы бот з кветкай -- у яго можна паставiць алоукi; чаравiк на ролiках -- тачылка; драуляны сабо -- адкрывалка. Попельнiц, iгольнiц, бiруляк наогул вялiкае мноства. А якiя арыгiнальныя букеты, зiмовыя у тым лiку, можна прыдумаць i прыладкаваць у нязвыкла-туфляныя "вазы"!

З альбома Людмiлы Конахавай можна пра многае даведацца з гiсторыi абутку. Напрыклад, у 17--18 стагоддзях "вярхi" у Еуропе насiлi пулеты -- туфлi з доугiмi насамi, якiя даходзiлi часам да 60--70 см. Каб насы туфляу не замiналi пры хадзьбе, iх прышпiльвалi да бранзалета каля калена. Паглядзеушы на ногi, адразу можна было вызначыць сацыяльнае становiшча уладальнiка. У Францыi у сярэднiя вякi сялянам i мяшчанам дазвалялася насiць толькi кароткiя туфлi, дваранам -- да пауметра, для каралеускай жа сям'i даужыня абутку не абмежвалася. А выраз "жыць на шырокую нагу" нарадзiуся яшчэ у эпоху Адраджэння, калi у моду багацеяу увайшоу абутак з шырокiмi насамi.

Цiкава, што пры раскопках Мiнскага замчышча было знойдзена немала абутку: элегантныя туфлi з адкрытымi выцягнутымi насамi, якiя закрывалi шчыкалатку i былi зручныя у нашэннi; сцiплыя паубоцiкi-макасiны, кроеныя з аднаго кавалка скуры; расшытыя мяккiя боты, пэуна, надта дарагiя. Абутак гэты захоуваецца у археалагiчным музеi Iнстытута гiсторыi Нацыянальнай акадэмii навук Беларусi.

Цяпер мы носiм абутак у асноуным канвеернай вытворчасцi. А у былыя ж вякi нават простым людзям абутак шылi iндывiдуальна, зараз жа мы неяк знiвелiраваныя. Можа, таму талковы шавец i шанавауся, што стварау камфорт пры хадзьбе. Цяпер жа мы нярэдка гаворым "ногi баляць так, што аж сэрца сцiскаецца"! Вялiкая гэта справа -- зручны абутак. Вiдаць, таму яго мiнiяцюрныя узоры збiраюць калекцыянеры, выкарыстоуваюць у рэкламных мэтах розныя гандлевыя кампанii. Па Маскве вось раз'язджае ауто-красоука, па Бельгii башмак-"Пежо"...

Людмiла Iванауна мае перапiску i абмен экспанатамi з калегамi-калекцыянерамi з Расеi i Украiны, а вось цi есць такiя на Беларусi -- не ведае. Марыць знайсцi аднадумцау i наладзiць выставу, каб паказаць свет абутку у мiнiяцюры.

"Абутак", якi вы бачыце на здымку, -- толькi невялiкая частка калекцыi, у якой больш за дзьве сотнi экзэмплярау. На кожны бот цi туфлiк заведзена "дасье". Да прыкладу, вось што занатавана у каталозе пра лупаты i зiркаты башмак на пярэднiм плане фота: "N 83. Красоука высокая. Чырвоная, з адарванай падэшвай. Пластмаса (упакоука для вiтамiнау). Выраблена у Кiтаi, купленая у Смаленску. Падорана Ларысай Жураулевай. Чэрвень 1994 года".

Я спыталася у Людмiлы Iванауны, цi не цяжка ей матэрыяльна папауняць калекцыю, i цi не лепш патрацiць грошы на сапраудны абутак? Яна у адказ усмiхнулася: "У калекцыi нямала падораных рэчау. Прычым з розных краiн. I яны ствараюць такую цудоуную ауру у кватэры! Ведаешь, што такi "калекцыйны" падарунак шукалi менавiта для цябе".

Жанна Вашкевiч.

Тамара Хамiцэвiч -- фота.